De natuurlijke kant van Swartland

Een gesprek met Craig Hawkins en Jurgen Gouws
door Lars Daniëls MV

U heeft het ongetwijfeld al vaker gelezen: Swartland is momenteel het meest dynamische wijngebied van Zuid-Afrika. De wijngaarden van Kasteelberg, Porseleinberg en Paardeberg zijn de bronnen van de spannendste wijnen van het land. Spannend omdat ze verademend anders zijn dan de wijnen uit bekendere gebieden als Stellenbosch en Franschhoek; minder zoetig, minder op extract gemaakt, veel minder door nieuw hout getypeerd, vaak minder alcoholisch en niet aangezuurd maar toch mooi fris. Het zijn wijnen die ‘zo natuurlijk als mogelijk’ gemaakt worden (o.a. spontaan vergist en gebotteld met weinig toegevoegde sulfiet), vaak afkomstig van oudere, niet-geïrrigeerde wijngaarden, die biologisch bewerkt worden. Hun producenten noemen zich de Swartland Independents, waarvan inmiddels beroemde namen als Eben Sadie, Adi Badenhorst en Chris en Andrea Mullineux de bekendsten zijn.

Maar er is een nog nieuwere lichting die ook steeds meer van zich doet spreken, waartoe Donovan Rall (Rall Wines), David Sadie (David), Callie Louw (Porseleinberg) en Johan Meyer (o.a. Mount Abora) behoren. De twee wellicht grootste talenten, als je ze nog zo mag noemen, zijn echter in dienst bij een van de weinige echte wijndomeinen van Swartland, Lammershoek. Hun namen: Craig Hawkins en Jurgen Gouws. En ze doen meer dan werken voor Lammershoek; beide hebben al even hun eigen brands (Craig: Testalonga, Jurgen: Intellego), waaronder ze wijnen uitbrengen die de funky side van Swartland belichamen. Het zijn natural wines a.k.a. vins naturels, en het fijne is dat ze foutloos zijn. En nóg mooier is dat ze vaak ook echt de pretentie van zogenaamde natuurlijke wijn waarmaken: dat een wijn gemaakt van biologische druiven en tot stand gekomen met minder manipulatie en met minimale toevoegingen inderdaad zijn herkomst heel eerlijk weergeeft. Dat ze dit overtuigend lukt, heeft ongetwijfeld te maken met hun goede opleiding en de ervaringen opgedaan in Europa.

Beide heren waren onlangs in Nederland op uitnodiging van hun importeur Udo Göebel MV van Winematters (www.winematters.nl). En tijdens de Perswijn Voorjaarsproeverij had ik de gelegenheid om ze uitgebreid te spreken over Swartland en veel meer.

Jürgen Craig

Lars: Waar liggen jullie roots en wat voor opleiding hebben jullie gehad?

Craig: Ik stam uit KwaZoeloe-Natal. In de eerste plaats heb ik veel geleerd van mijn broer in de wijngaarden. Verder ben ik naar Stellenbosch University gegaan (succesvol afgerond, red.), vervolgens heb ik vier maanden bij Eben (Sadie) gewerkt, daar startte mijn echte scholing wat betreft wijnbouw. Na Eben ben ik naar Europa getrokken, voor meerdere korte werkperioden, eerst in Douro bij Niepoort, daarna bij zijn toenmalige vrouw Dorli Muhr in Carnuntum (Oostenrijk).

Jurgen: Ik kom oorspronkelijk uit Eastern Cape, uit een teeltgebied voor citrusfruit. Ik ging naar Elsenburg College, dat nu sterk samenwerkt met de Universiteit van Stellenbosch, maar in mijn tijd nog meer bekend stond als ‘op de praktijk gericht’, terwijl Stellenbosch University meer ‘wetenschappelijk’ was. Craig is dus gewoon wat meer elitair geschoold;-)

Lars: Wat betekent wijn voor jullie persoonlijk?

Jurgen: Wijn is geen gewoon product! Wijn is om te delen met vrienden en geeft energie. Dus wijn moet energie hebben, het moet levendig zijn.

Craig: Helemaal eens met Jurgen. Wijn is ook een gemeenschap, wat mij betreft. En wijn wordt in verkeerde volgorde ‘geleerd’ en beoordeeld (doorgaans kleur-geur-smaak-totaal beleving, red.). De beoordeling moet op basis van genieten gebeuren, eerst het geheel en dan pas de verschillende aspecten. Wijn wordt ook veel te serieus genomen, het aspect van gemeenschappelijk genieten is belangrijker dan de sensorische analyse, hoewel wijn uiteraard zuiver moet zijn. Dat merk je ook in Swartland. We doen als wijnmakers onderling heel veel samen, we proeven serieus elkaars wijnen maar gaan ook vaak gewoon drinken!

Lars: Welke wijngebieden zijn een bron van inspiratie voor jullie?

Craig: Ik ben gek van Loire, ik houd van vrijdenkende mensen, mensen die gewoon kijken naar de druif en de wijn, zonder vooroordelen. En die vindt je er veel. Jura vind ik ook prachtig.

Jurgen: Voor mij ook Jura, maar ik houd te veel van warmere klimaten, vandaar Languedoc-Roussillon.

Lars: Wat vinden jullie eigenlijk van gebieden als Champagne, waar marketing en traditie heel belangrijk zijn?

Craig: Het is heel knap hoe goed ze hun zaken voor elkaar hebben, iedereen kan er leven van champagne. Maar eerlijk? Voor mij is champagne a joke, deels althans. Het heeft een illusie gecreëerd, ze zouden een stap terug moeten doen, meer moeten werken op echte kwaliteit. Ik vind Champagne te veel draaien om het merk, te weinig om wijnkwaliteit.

Jurgen: Tja, ik ken Champagne niet goed, maar Swartland is zo totaal anders, ben blij dat ik in Swartland leef.

Lars: Wie was de echte pionier van Swartland?

Craig: Dat is toch Charles Back van Fairview. Hij startte Spice Route, ‘kocht’ Eben Sadie naar Swartland, dat was het begin. Ook mijn baas Paul Kretzel heeft altijd een belangrijke voortrekkersrol gespeeld.

Jurgen: ik wil ook Tom Lubbe noemen. Hij werkte met Eben bij Spice Route en deed Caldera voor Fairview, en hij was de eerste die lichtere, frissere wijnen maakte in warme klimaten. Tom startte daarna met Sam Harrop MW Domaine Matassa in de Roussillon, hij ging echt de natuurlijke weg.

Lars: Wat is het geheim, de kracht, van Swartland?

Jurgen: Allereerst de mensen. Het gebied is nog niet zo established, van buitenaf komen veel nieuwe verse ideeën en er zijn geen tradities die remmend werken. We werken allemaal samen, we delen alles, het draait om met elkaar delen, het is een gemeenschap, zonder dat die beklemmend is. Maar uiteraard gaat het in Swartland ook om de geweldige terroirs, graniet, schiste, etc. En bovendien staan de juiste druivenrassen steeds vaker op de juiste plek.

Craig: Daar ben ik het helemaal mee eens, wat wijnbouw betreft zijn de oude bodems cruciaal, onze opbrengsten zijn van nature laag. Voor goede expressie van die bijzondere bodems is het wel heel belangrijk is om biologisch te werken, zonder chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest, en niet te irrigeren.

Lars: Wat is het belang van biologisch werken?

Craig: Ten eerste: biologisch boeren is heel goed mogelijk in Swartland; het is hier droog en winderig. Ik zou nooit meer met druiven willen werken die niet bio zijn, want je ziet echt verschillen tussen wel- en niet-biodruiven. Ik heb eens wijnen gemaakt van ‘conventionele’ druiven bestemd voor de coöperatie en tegelijk, ernaast, van mijn eigen druiven, op exact dezelfde manier, om een zo eerlijk mogelijke vergelijking te hebben. Na acht uur kwam er water uit de druiven van conventionele wijngaarden, ze vielen bijna uit elkaar, een spontane fermentatie wilde niet op gang komen, de pH schoot omhoog en bacteriën zorgden voor grote problemen. Zonder sulfiet was het onmogelijk wijn te maken van die druiven. Op die dag heb ik heel veel geleerd: ik wil alleen nog biodruiven.

Jurgen: Lammershoek is een echt domein, hebben de wijngaarden in bezit. Ik koop druiven -zoals de meeste producenten hier-, vooral uit het zuidelijke deel Swartland, maar heb wel controle over hun teelt en die moet biologisch zijn. Weet je, we hadden nooit vintage variation, pas nu we biologisch werken, wordt het karakter van een jaargang duidelijk. Dat komt ook doordat we wijnen met minder alcohol en nauwelijks nieuw hout maken overigens.

Lars: Sommige van jullie wijnen worden gezien als de meest funky wines van Swartland. Hoe zien jullie ze zelf?

Craig: Wat nu funky is, is straks waarschijnlijk heel normaal. Ik weet zeker dat het doorzet, over veertig jaar kom je overal skin contact whites tegen (met de schillen vergiste witte wijnen). Een jaar geleden hebben we een aparte categorie gecreëerd voor dat soort wijnen in heel Zuid-Afrika, maar deze moet nog wettelijk worden goedgekeurd. En dat is echt nodig, want tot dusver kwamen bepaalde van mijn wijnen nooit door de tests (van Wine and Spirit Board, red.), ze waren te veel out-of-the-box. Dat frustreert mij enorm, want de afwijzing is niet gebaseerd op analytische waarden. Ik heb mijn wijnen laten analyseren op vluchtig zuurgehalte, bacteriële staat en oxidatie (gemeten in acetaldehyde); alle waarden waren normaal, ze hebben eigenlijk geen poot om op te staan om ze te weigeren. Wij maken zuivere natuurlijke wijnen, zonder fouten; ze worden enkel geweigerd op basis van kleur en ‘gevoel’, niet op basis van analyse. Vandaar het belang van die eigen categorie. Natural wine geeft echt een extra dimensie aan het spectrum van wijn en hun algemene niveau gaat echt omhoog, dat merk ik op beurzen als RAW Wine Fair in Londen.

Lars: Over natural wine gesproken: wat denken jullie van de focus op sulfiet?

Craig: Sommige wijngaarden kunnen nul sulfiet aan, dat wil zeggen, geven vaak wijnen die geen toegevoegde SO₂ nodig hebben om goed te blijven. Maar je moet het wetenschappelijk en verantwoordelijk blijven bekijken; meten is weten, je moet je wijnen checken op indicatoren van premature oxidatie, Brett en verhoogd vluchtig zuurgehalte.

Jurgen: het begint allemaal bij het werk in de wijngaard. Je móet volgens mij biologisch werken, want dan begrijp je je wijngaarden en weet je wat wel en niet kan.

Lars: Neem je risico’s met zwavel?

Craig: Jawel, maar ik weet dat het geheim, de sleutel tot succesvol werken zonder toegevoegde sulfiet, in mijn wijngaarden ligt. Zo geven oostelijke hellingen minder problemen, want die worden door de zon sneller verwarmd, vocht is er eerder weg, ze geven heel gezonde druiven (hoe beter de sanitaire staat van de druiven, des te minder de behoefte aan zwavelen, red.). Het gaat om observatie; ik wil mijn hele leven met dezelfde wijngaarden blijven werken, om ze helemaal te begrijpen. Swartland staat nog in de kinderschoenen wat observatie van terroir betreft.

IMG_2183 - versie 2

Van de vele wijnen van Craig Hawkins en Jurgen Gouws (ze presenteerden Lammershoek en Intellego) die in Amsterdam op tafel stonden, zijn dit mijn favorieten:

  • Lammershoek, Swartland Syrah LAM 2013: zo puur, zo heerlijk drinkbaar, een wijn die de filosofie van Craig Hawkins over wat wijn vooral moet zijn helemaal belichaamt. ****
  • Lammershoek, Cellarfoot Hárslevelű 2011: u leest het goed, hárslevelű, een van de druiven voor Tokaji Aszú, geeft deze hoogst originele witte wijn, floraal qua geur en iets ziltig van smaak. Erg goed. ****(*)
  • Lammershoek, Cellarfoot Underwater Wine 2012: 2011 was vooral syrah, deze 2012 Underwater Wine, 12 maanden gerijpt in oude barriques onder water, is heel anders: pinotage 50%, grenache noir 25%, carignan 12,5%, mourvèdre 12,5%. Craig zou al zijn wijnen wel onder water willen laten rijpen, zei hij. ****
  • Lammershoek, Swartland Roulette Blanc 2011: een van de meest conventionele wijnen van Craig, een mooie blend van chardonnay, chenin blanc, clairette blanche en viognier. Fruitig-floraal van geur, sappig en mooi fris van smaak. ****
  • Intellego, Swartland Chenin Blanc 2012: vanaf zijn debuut in 2009, is deze wijn heel overtuigend; een van de beste Chenins uit Swartland. ****(*)
  • Intellego, Swartland Syrah 2012: puur, fruitig, met aardse ondertonen, gestileerd naar klassieke Côte-Rôtie. ****
  • Intellego, Elementis 2012: drie weken op de schillen vergist, ziet eruit als appelsap, maar wat is dit lekker! Het is wat Jurgen bedoelt met dat wijn levendig moet zijn, dit is zeker alive and kicking, met aroma’s van gember en rijpe grapefruit en een heel pure smaak, met beetje tannine maar ook veel sap. *****

De wijnen van Craig Hawkins (Lammershoek, Testalonga) en Jurgen Gouws (Intellego, met ook de labels Kolbroek en Elementis) worden in Nederland geïmporteerd door Winematters (www.winematters.nl). In België vindt u ze via Arnim Wines (www.arnimwines.be).

DSC02775

Deel.

Uw commentaar