Biologische wijnbouw

“Het is niet langer zoiets als de bijzondere Olympische Spelen uit het verleden,” aldus de Kaapse pionier van de biodynamie Johan Reyneke over de groei van de biologische en biodynamische wijnbouw in Zuid-Afrika. Er is veel veranderd sinds het verschijnen van Rachel Carson’s boek The Silent Spring dat de wereld de ogen deed openen voor ecologische problemen die voortkomen uit het ondoordachte gebruik van landbouwchemicaliën.

Biologische wijn wint in Zuid-Afrika terrein

Er zijn in de Kaap nu 10 biodynamisch werkende producenten bekend en minstens 38 biologische. Het is een nog betrekkelijk klein maar volgens de certificerende instanties wel groeiend aantal. Die instanties krijgen echter niet alle biologisch werkende producenten te zien, omdat sommige daarvan geen belangstelling hebben voor certificering vanwege de daaraan verbonden kosten en administratieve rompslomp, omdat ze een voorraad conventionele middelen achter de hand houden voor het geval van een uitzonderlijke dreiging van schimmel of meeldauw, of omdat ze – in de woorden van een van die producenten – niet willen dat hun wijnen gekocht worden door ‘zonderlingen’.

Andere factoren die een rol spelen zijn de trend van duurzaamheid – die verder gaat dan het groene praatje van marketingafdelingen – en wereldwijde consumentenvraag naar landbouwproducten waarvan de herkomst bekend is en die volgens ethische normen geproduceerd worden. Alhoewel biodynamie er nu helemaal bij lijkt te horen, is het goed eraan te herinneren dat het wel de eerste groene beweging in de landbouw was.

Onder de indruk
Neal Martin, van Wine Advocate, lijkt bijzonder onder de indruk van Chenin Blanc van biologische geteelde druiven, en gemaakt zonder toevoegingen tijdens de vinificatie, inclusief die van nieuw eikenhout. Emblematisch voor deze stijl is het ‘adembenemende debuut’ van Alheit Vineyards met Cartology, een wijn die voor zijn eerste oogst direct al vijf sterren in de toonaangevende Platter gids kreeg en de nodige andere lof ten deel viel. Neal Martin hierover: “Alles, van de filosofisch ingestelde en terroirbewuste wijnmaker tot aan de wijnstokken, de wijn met zijn diepgang en zelfs de uitmonstering, laat zien welke toppen bereikt kunnen worden.”

Hoewel er nog geen Zuid-Afrikaanse standaard bestaat waarmee de EU probleemloos uit de voeten kan, zijn er wel tal van verschillende certificeringsbureaus binnen de EU die Kaapse producenten certificeren. Hun wijnen moeten dan allemaal voldoen aan de EU-normen.  Degenen die naar de VS willen exporteren, hebben certificering nodig van het National Organic Program (NOP) dat veel lagere maximumniveaus voor sulfiet hanteert. Wijnen die in de VS als biologisch (organic) geëtiketteerd zijn, mogen geen toegevoegd sulfiet bevatten.

Omschakeling
Eerder strikt conventioneel werkende Kaapse producenten als Bosman en Haskell experimenteren nu met biologische of biodynamische teelt of zijn in volledige omschakeling. Een voorbeeld van die tweede benadering is Spier, een landgoed van 850 hectare waarvan er 193 zijn beplant met wijnstokken.

Haskell Vineyards in Stellenbosch heeft een van zijn beste wijngaarden onderworpen aan een experiment met biodynamie. “Het is een experiment waarbij biologische en biodynamische wijnbouw met elkaar vergeleken worden. Bij dit experiment wordt 50 % van de wijngaarden biologisch beheerd en de andere 50 % van het wijngoed biodynamisch,” aldus wijnbouwdeskundige Wikus Pretorius. “Sommige van ‘s werelds duurste en meest geprezen wijnen komen uit biodynamisch bewerkte wijngaarden, in het bijzonder uit de Bourgogne. Er zijn dus duidelijk voorbeelden van het kwaliteitspotentieel voorhanden.”

Onverwacht effect
Als de ervaringen van Pat Werdmuller von Elgg van McGregor’s Cool Mountain een maatstaf zijn, kan de juiste combinatie van behandelingen een ingrijpend en -voor biologische wijnbouw- onverwacht effect hebben. Ze meldt voor haar oogst 2013 zowel  een stijging in opbrengst van 30% als een kwaliteitsverbetering dankzij verzadiging met zuurstof van het irrigatiewater, het gebruik van guano (gedroogde uitwerpselen) van aalscholvers als mest en de toevoeging van Red Wriggler wormenthee (betrokken van wormkwekerijen) aan het irrigatiewater. Biologische wijnbouw wordt sterk geassocieerd met uitgebalanceerde opbrengsten (per plant), maar over het algemeen gaat dit samen met een afname in opbrengst in absolute zin.

Biobeweging
Volgens Billy Hughes, een teler in Swartland, is de biobeweging goed en met oog voor details georganiseerd. Toch zijn er nog een paar tekortkomingen, zoals het beperkte aantal toegestane behandelingen tegen schimmelziekten en te weinig mogelijkheden om de wijnstok te voeden. Hij gelooft echter dat er geen andere optie is om te volgen wanneer het doel is om kwaliteitswijn te maken.

Ook wijnmaker Rüdiger Gretschel van Reyneke is ervan overtuigd dat de toekomst van werkelijk grote wijnen een groene is: “In de komende 15 tot 20 jaar zal er, denk ik, geen enkele topwijn in de wereld zijn die niet biologisch of biodynamisch is.”

Etiketteren
Recente veranderingen in de EU-wetgeving omvatten ondermeer beperkingen bij het etiketteren. Wijnen die als biologisch geëtiketteerd worden, moeten nu ook geproduceerd worden in bedrijven die als zodanig als biologisch gecertificeerd zijn. Met ingang van de oogst 2013 mag niet langer aangegeven worden dat ze van biologisch geteelde druiven zijn gemaakt wanneer de productie plaatsvindt binnen een niet-gecertificeerd bedrijf. Dit heeft enkele grotere Zuid-Afrikaanse producenten als KWV uitgesloten van biologische etikettering, omdat zij in dezelfde kelders ook niet-biologisch geteeld fruit verwerken.

Interesse in bio
Volgens Dacian Ciolos, EU-commissaris voor landbouw en plattelandsontwikkeling, zijn consumenten steeds meer geïnteresseerd in biologische producten. Hij is verheugd dat dit samengaat met regels die een duidelijk verschil aangeven tussen conventionele en biologische wijn, zoals ook het geval is bij andere biologische producten. Consumenten kunnen er daarom zeker van zijn dat biologische wijn gemaakt is volgens strengere productievoorschriften. Europese biologische wijnen zijn herkenbaar aan het EU bio-logo op het etiket.

De nieuwe maximaal toegestane sulfietgehaltes zijn 100 mg/l voor rode wijnen en 150 mg/l voor droge witte en rosés – allebei 50 mg/l lager dan het toegestane maximum voor niet-biologische wijnen. Wanneer de hoeveelheid restsuiker in de wijn meer dan 2 g/l is, moet het maximaal toegestane sulfietgehalte 30 mg/l onder dat voor niet-biologische wijnen liggen.

75.000 hectare biologisch
Van de  3,5 miljoen hectare wijngaard in Europa wordt naar schatting slechts 75.000 hectare biologisch bewerkt. Dat is ongeveer 2 %, terwijl de hele Europese agrarische sector uitkomt op 4,7 %. Gezien het feit dat niet alle Kaapse producenten gecertificeerd zijn, geeft een ruwe analyse van de Platter wijngids aan dat tenminste 1 % van de ongeveer 100.000 hectare Kaapse wijngaarden biologisch beheerd wordt.

Een studie van de International Federation of Organic Agriculture Movements (IFOAM) wees uit dat de waarde van de mondiale verkopen van biologisch eten en drinken tussen 2002 en 2005 met 43 % toenam tot 25,5 miljoen dollar. Volgens de IFOAM blijft de vraag van consumenten groeien. Het marktpotentieel is echter bij lange na nog niet verzadigd en wordt momenteel beperkt door een niet toereikend aanbod van gecertificeerd biologische producten.

Groei
De groei van de internationale biologische markten is gestaag. De mondiale verkopen van biologische producten bereikte in 2008 de mijlpaal van 50 miljard dollar in waarde. Naar schatting zal het volume  de komende acht jaar verdubbelen. Alleen al in 2011 groeide de mondiale markt voor biologisch voedsel in waarde met 9,8 % tot 67,2 miljard dollar. De voorspelling voor 2016 is 102,5 miljard dollar, een toename met 52,6% na 2011.

Gelieerd aan de biobeweging zijn het Kaapse Biodiversity & Wine Initiative (BWI) en het Integrity and Sustainability zegel onder auspiciën van de Wine and Spirit Board. Ze maken Zuid-Afrika tot wereldleider op het gebied van geïntegreerde productie. Producenten die het zegel voeren, geven bijvoorbeeld aan dat de wijn op duurzame en milieuvriendelijke wijze geproduceerd is en met volledige traceerbaarheid.

BWI-producenten
Ruim 130.000 hectare natuurgebied is in de afgelopen 5 jaar geconserveerd door BWI-producenten. Dit betekent dat de footprint van de Zuid-Afrikaanse wijnindustrie op het gebied van natuurbehoud een stuk groter is dan die van de wijngaardexploitatie van iets meer dan 100.000 hectare. Voor iedere beplante hectare wijngaard wordt een aanvullende hectare gereserveerd voor natuurbehoud. Net als het aantal biologische producenten blijft ook dit aantal toenemen.

Groene honneurs
The Drinks Business (belangrijk internationaal wijnmagazine) heeft zijn Groene Lijst van 50 meest invloedrijke bedrijven en personen in de wijnbouwsector (Green List of the 50 most influential companies and personalities in the wine industry) gepubliceerd in de uitgave van januari 2009. Deze ranglijst heeft vooral betrekking op milieuzaken. Wines of Africa (WOSA) stond op plek 5 overall, achter Tesco, Carrefour, Wal-Mart en Barack Obama.

Tijdens The Drinks Business Green Awards 2012 gehouden in Londen, won WOSA de Algemene Duurzaamheid Award van het Jaar voor zijn aandeel in het promoten van duurzame gebruiken in Zuid-Afrika.

En in 2013 won WOSA een Green Award voor Cape Wine 2012 (grote Zuid-Afrikaanse wijnbeurs) en kreeg Su Birch, toen nog CEO van WOSA, een Lifetime Achievement Award  toebedeeld.

Biologische producenten

African Terroir

Avondale Wine

Badenhorst Family Wines

Backsberg Cellars

Bon Cap Organic Wines

Cape Legends

Cederberg Private Cellar

De Breede Vineyards

Elgin Ridge

Fairview

Groot Parys

Home of Origin Wine

Hoopenburg Wines

Imbuko Wines

Joostenberg Wines

La Motte

Laibach Vineyards

Lazanou Organic Vineyards

Lord’s Wines

Matzikama Organic Celllar

Mount Babylon

Mountain Oaks Winery

Org de Rac

Overhex Wines International

Painted Wolf Wines

Re’Mogo Vineyards

Reyneke Wines

Rooiberg Winery

Rust en Vrede Wine Estate

Scali

Stellar Winery

The Hughes Family Wines – NATIVO

Tulbagh Mountain Vineyards

Tukulu

Upland Organic Estate

Virgin Earth

Waterkloof Wines

Waverly Hills Organic Wines

Biodynamische productenten

Brocha Vineyards
Elgin Ridge Farm

Goldeneye Vineyards
Olifantsberg Family Vineyards
Reyneke Farms
Saltare Wines

Spier Biodynamic Farm
Spookfontein Wines
Stonehill (Bristol Wines)
Waterkloof Wines

Jonathan Snashall voor WOSA, augustus 2013.

 

Deel.

Uw commentaar