Wijnland Zuid-Afrika

Afrika is het op één na grootste en het op één na meest bevolkte continent van de wereld. Tegenwoordig leven er meer dan 1 miljard mensen op het continent Afrika (1.072 miljoen in 2012), met Nigeria als land met de grootste bevolking, meer dan 162 miljoen.

Zuid-Afrika
In Zuid-Afrika zelf wonen ongeveer 50 miljoen mensen, waarvan 79,2% zwart, 8,9% wit, 8,9% kleurling en de rest Aziatisch of Indisch. De kustlijn is bijna 3.000 km lang gemeten vanaf de grens met Namibië in het westen tot de grens met Mozambique aan de oostkust. Van noord naar zuid is het 1.600 km. Deze afmetingen -1.2 miljoen vierkante kilometers- maken van Zuid-Afrika in geografische termen een middelgroot land, vergelijkbaar qua grootte met Colombia of Angola. Maar wel acht maal kleiner dan de Verenigde Staten!

Economisch gezien is het land een grote speler op het Afrikaanse continent. Het heeft een veelzijdige industriële economie en een bruto binnenlands product van zo’n $ 390.9 miljard (2012), met een economische groei van gemiddeld 3% à 4% per jaar. Het land is rijk aan natuurlijke grondstoffen, en heeft goed ontwikkelde financiële en gerechtelijke sectoren, alsmede die op het gebied van communicatie, energie en transport. De handelsbeurs van Johannesburg (JSE) staat in de top 20 van de wereld en de bankregulering behoort tot de beste ter wereld, zoals bleek uit de relatieve zekerheid van de Zuid-Afrikaanse markt gedurende de recente economische crisis.

Wijngebieden van de Kaap
De wijnbouw in Zuid-Afrika is hoofdzakelijk geconcentreerd in het uiterste zuidwesten van het land, in de westelijke Kaapprovincie (Western Cape). Western Cape is de op drie na grootste provincie van de negen die Zuid-Afrika telt; met zijn 129.000 m² is het qua oppervlakte vergelijkbaar met Griekenland, maar het telt maar 5,82 miljoen inwoners. Daarvan leven er 3,74 miljoen in Kaapstad (stand 2011). Zowel topografisch als klimatologisch is het een heel gevarieerde regio, met een band van bergruggen langs de zuidelijke kustlijn. De westkust, en ook het plateau van de Karoo in het binnenland, is zeer droog. De wijngebieden liggen bijna allemaal binnen twee à drie uur rijden vanaf de kust en ze profiteren optimaal van het overwegend mediterrane klimaat dat zo gunstig is voor druiventeelt.

Onder de noemer ‘geografie en terroir’ vindt u meer over de bijzonder natuurlijke omstandigheden van de Zuid-Afrikaanse wijngebieden.

Geschiedenis

Afrika is de wieg der mensheid. Uit het uitgebreid gedocumenteerde genografische onderzoek van National Geographic blijkt overduidelijk dat de migratie van mensen zo’n 60.000 jaar geleden in Afrika is begonnen. DNA liegt niet…

Het begin
De eerste mensen in Zuid-Afrika waren herders (de Khoi-Khoi) en jager-verzamelaars (de San), die samen bekend staan als de Khoisan. De Portugese ontdekkingsreiziger Bartolomeu Dias wordt gezien als de eerste westerling die voet zette op Zuid-Afrikaanse bodem in mei 1488, maar er zijn archeologische aanwijzingen dat de Feniciërs en zelfs Chinezen hem voor waren.

Het ronden van de Kaap zorgde ervoor dat de handelsnaties van Europa een veiligere route hadden naar India. En in 1652 werd er door de Verenigde Oost-Indische Compagnie een permanente vestiging gesticht op Kaap de Goede Hoop (voordien ook bekend als Stormkaap) met name om hun handelsschepen te bevoorraden. Franse hugenoten op de vlucht en ook Duitsers vestigden zich daarna in de Kaap, maar ze botsten met de autochtone volkeren, waarmee de toon werd gezet voor eeuwen van conflicten.

De Grote Trek
In 1779 waren de kolonisten al doorgedrongen tot aan de Groot Visrivier, en toen begonnen de Kaapse grensoorlogen met de Xhosa (ook Xhosa-oorlogen genoemd). De Britten namen aan het einde van de 18e eeuw het gezag over in de Kaap, hetgeen het begin markeerde van nog meer conflicten, nu met de lokale Afrikaner bevolking.

Dit leidde tot De Grote Trek; de Nederlandstalige boeren -de Boeren- trokken rond 1836 weg het binnenland in. Een vervelend gevolg waren echter de confrontaties met diverse Afrikaanse stammen, met name met de Zulu’s onder koning Shaka, die het land tussen de Drakenbergen en de oostkust van Natal bezetten.

In 1852 en 1854 werden de Boerenrepublieken Transvaal en Oranje Vrijstaat erkend, hetgeen de verhouding met de Britse regering onder druk zette. De ontdekking van goud in Transvaal en diamanten in Kimberley (Noord-Kaap) tussen 1870 en 1886 zorgde voor een enorme toestroom van Europeanen en economische bloei.

De Boerenoorlog
De Eerste Boerenoorlog werd uitgevochten in 1880-1881 en werd gevolgd door De Tweede Boerenoorlog tussen 1899 en 1902. Beide werden gewonnen door de Britten en in mei 1910 werd de Unie van Zuid-Afrika gevormd, waarin de Britse koloniën van de Kaap en Natal verenigd werden met de voormalige Boerenrepublieken Transvaal en Oranje Vrijstaat. De politieke macht bleef uitsluitend in handen van de blanken, ook al had Zuid-Afrika op papier zelfbestuur.

De voorloper van het Afrikaans Nationaal Congres (ANC), het South African Native National Congress, werd opgericht in 1912 in Bloemfontein. Hun centrale grondbeginselen waren algemeen stemrecht, afschaffing van alle raciaal gebaseerde beperkingen en parlementaire vertegenwoordiging voor zwarten.

Apartheid
Apartheid werd de officiële leerstelling in 1948, toen de Nasionale Party (NP) de verkiezingen, waaraan uitsluitend blanken mochten meedoen, wonnen en wetten aannamen die rassensegregatie van kracht maakten. In 1961 werd Zuid-Afrika een republiek en stapte het uit de Gemenebest van Naties, met name om de internationale protesten tegen apartheid (overigens trad Zuid-Afrika weer toe in de Gemenebest in 1994). Het Pan-Afrikaans Congres (PAC; ontstaan als afsplitsing van het ANC) en het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) werden verboden en vele van hun leiders, waaronder Nelson Mandela, werden in de jaren ’60 gevangen genomen om hun oppositie.

Massale studentenprotesten in 1976 en opstanden van 1985 in zwarte en gekleurde townships zorgden voor meer bewustzijn onder bepaalde leden van de NP dat politieke veranderingen nodig waren. Geheime besprekingen tussen leden van de NP en Nelson Mandela begonnen in 1986. Toen in september 1989 Frederik Willem de Klerk president werd, konden de eerste stappen van de overgang naar een democratie worden gezet. Als gevolg werd in februari 1990 het verbod op de ANC, de PAC en alle andere anti-apartheidsgroeperingen opgeheven. En twee weken later werd Nelson Mandela vrijgelaten, na 27 jaar gevangenschap.

De nieuwe grondwet
Wat startte was een lang proces van onderhandelingen, met diepgaande debatten over de nieuwe Zuid-Afrikaanse grondwet, die in december 1993 van kracht werd. Zuid-Afrika’s eerste niet-racistische verkiezingen, gehouden in april 1994, werden met overweldigende meerderheid gewonnen door het ANC. Een regering van Nationale Eenheid werd in het leven geroepen waarin de uitvoerende macht werd verdeeld tussen het ANC, de NP en de Inkatha Freedom Party (IFP). Deze machtsverdeling was bedoeld voor een periode van vijf jaar tot aan de verkiezingen van 1999, maar de NP trok zich in juni 1996 terug om verder te gaan als oppositiepartij.

Van president Nelson Mandela ging later de macht over naar Thabo Mbeki, die twee ambtstermijnen uitzat voordat Jacob Zuma in 2009 werd ingezworen als derde democratisch gekozen president.

350 jaren Zuid-Afrikaanse wijn
Zuid-Afrika is uniek wat betreft het feit dat het exact kan aangeven wanneer ’s lands wijnbouw begon: op 2 februari 1659. De eerste gouverneur van de Kaap, Jan van Riebeeck, schreef destijds in zijn dagboek: “Vandaag, ere aan God, is daar die eerste keer van Caepse druiwe wyn geparst”.

1652 – Jan van Riebeeck komt aan in de Kaap om een bevoorradings- en handelspost voor de Verenigde Oost-Indische Compagnie te stichten.

1655 – De eerste druivenstokken worden verscheept naar de Kaap, afkomstig uit Frankrijk, het Rijnland en Spanje.

1658 – Jan van Riebeeck plant 1.000 druivenplanten op zijn boerderij, Boscheuvel, in wat tegenwoordig Bishops Court en Wynberg is.

1659 – “Vandaag, ere aan God, is daar die eerste keer van Caepse druiwe wyn geparst….”. Jan van Riebeeck’s beroemde dagboektekst van 2 februari.

1678 – De stad Stellenbosch wordt gesticht door Jan van Riebeeck’s opvolger, Simon van der Stel.

1685 – 10.000 wijnstokken worden geplant op het land van Simon van der Stel op de hellingen van de Steenbergen, dat nu Constantiaberg heet en in de ward Constantia ligt.

1688 – Op de vlucht voor religieuze vervolging komt een groep van 150 hugenoten aan om zich te vestigen in de Drakensteinvallei, die als gevolg bekend werd als Fransche Hoek.

1761 – Wijnen van Constantia worden geëxporteerd naar Europa en oogsten daar rond 1788 veel lof voor hun zoete en weelderige karakter. De verkopen worden gestimuleerd door bestaande tekorten als gevolg van de Zevenjarige Oorlog (1756-1763).

1822 – 10% van alle wijnen geconsumeerd in Groot-Brittanië zijn Zuid-Afrikaans.

1886 – Voor het eerst wordt phylloxera ontdekt op druivenplanten op de oevers van de Liesbeekrivier in Mowbray (nu een zuidelijke voorstad van Kaapstad). De ziekte verspreidt zich snel en resulteert in het rooien en vernietigen van miljoenen druivenstokken in de hele Kaap.

1918 – De Koöperatiewe Wijnbouwers Vereeniging van Zuid-Afrika Beperkt (KWV) wordt opgericht onder leiding van Charles W H Kohler, hetgeen de redding van de wijnbouw betekent.

1925 – Met succes kruist professor Abraham Perold pinot noir en hermitage (cinsaut) waarmee pinotage ontstaat, de eerste eigen druivenvariëteit van Zuid-Afrika.

1955 – Het wijnbouwkundige en œnologische onderzoeksinstituut Nietvoorbij wordt opgericht aan de rand van Stellenbosch.

1959 – A halfzoete witte wijn met de naam Lieberstein, op de markt gebracht door SFW verandert wijndrinkgewoontes in Zuid-Afrika voorgoed, en in 1965 is het de best verkochte merkwijn ter wereld.

1961 – De eerste Pinotage (jaargang 1959 van Lanzerac) wordt op de commerciële markt gebracht.

1971 – De wijnroute van Stellenbosch, de eerste in zijn soort, wordt gerealiseerd.

1973 – De Wine of Origin-wetgeving wordt geïntroduceerd.

1990 – Nelson Mandela wordt vrijgelaten, waardoor het pad wordt geëffend naar grotere acceptatie van Zuid-Afrikaanse wijnen in het buitenland.

1992 – Het quotasysteem van de KWV wordt geschrapt.

1994 – Zuid-Afrika wordt een democratie. Wijnexport is minder dan 50 miljoen liter dan, maar begint aan te trekken.

1997 – KWV registreert zich als private onderneming.

2004 – Het baanbrekende Biodiversity & Wine Initiave (BWI) wordt geïntroduceerd om goede omgang met biodiversiteit te integreren in de lokale wijnbouw.

2008 – De export van Zuid-Afrikaanse wijnen bereikt de recordhoogte van 407 miljoen liter.

2009 – De verjaardag van 350 jaar wijnbouw wordt groots gevierd.

2010 – Zuid-Afrika introduceert ’s werelds eerste duurzaamheidszegel als een garantie voor milieuvriendelijke wijnproductie.

2012 – Een ethisch zegel wordt geïntroduceerd, dat alleen gebruikt mag worden door producenten die de controle op WIETA-criteria doorstaan (WIETA, Wine and Agricultural Industry Ethical Trade Association, is een Zuid-Afrikaanse not-for-profit organisatie, die eerlijk handelen in de wijnindustrie bevordert door middel van opleidingen, controles en inspecties). Exporten bereiken 417 miljoen liter, nog eens 10 miljoen liter meer dan het vorige record van 2008.

2013 – De wijnexport bereikt een nieuwe mijlpaal. Het record van 2012 wordt met 26% verbeterd, de export stijgt door naar 525,7 miljoen hectoliter. Dit succes dankt Zuid-Afrika mede aan de grote oogst van 2013, die de tekorten door zeer matige oogsten in Europe goed kan aanvullen.

Deel.

Uw commentaar