Zuid-Afrikaanse Chenin Blanc: beter en origineler dan ooit

Een van de cultivars die waarschijnlijk al met Jan van Riebeeck in 1655 in de Kaap arriveerde, is uitgegroeid tot de druif voor de meest authentieke witte kwaliteitswijnen van Zuid-Afrika: chenin blanc.

 

Veel meer gebottelde Chenin

De van oorsprong waarschijnlijk uit de Franse Loire stammende druif is al heel lang belangrijk in Zuid-Afrika, dat met bijna 18.000 hectare ’s werelds grootste aanplant van chenin blanc kent. Die 18.000 hectare staan voor 18% de totale aanplant van Zuid-Afrika, waarmee het nog immer de meest aangeplante variëteit van Zuid-Afrika is. Maar het sóórt belang is de laatste twee decennia langzaam veranderd. Chenin is van werkpaard een raspaard geworden en wordt steeds serieuzer genomen. Dat valt ook statistisch goed te duiden. Want alhoewel het totale areaal aan chenin blanc nog immer wat afneemt (van 18,8% van het totaal in 2007 tot 18% van het totaal in 2013) doordat er de laatste tien jaar jaarlijks iets meer wordt gerooid dan nieuw aangeplant, is de verkoop in fles enorm gestegen (ten opzichte van de verkoop in bulk). Vergeleken met 2007 wordt tegenwoordig circa 60% meer gebottelde Chenin blanc verkocht en dat is tekenend voor zijn toenemende kwalitatieve belang.

 

Internationale erkenning

Ook goede scores op gerenommeerde internationale wijnconcoursen als de Decanter Awards laten zien dat Zuid-Afrikaanse Chenin blanc een plek heeft veroverd in de eredivisie van de wijnwereld. Maar liefst 59 wijnen op basis van minimaal 85% chenin blanc vielen in 2015 in de prijzen, waarbij een Chenin van Perdeberg uit Paarl (The Dry Land Collection, Barrel Fermented Chenin Blanc 2013) de International Trophy White Single-Varietal under £15 won. Dat soort internationale prijzen zijn mooi meegenomen en –belangrijker– zeer terecht.

 

Moed, acceptatie en begrip

En ze zijn het resultaat van een veranderde mentaliteit in de Zuid-Afrikaanse wijnbouw. Vanaf de eeuwwisseling is die verandering in gang gezet, onder aanvoering van producenten als Eben Sadie die destijds net dertigers waren en met een nieuwe blik naar de potentie van Zuid-Afrikaanse wijn keken. Een van de belangrijkste veranderingen was dat men niet langer klassieke wijnlanden als Frankrijk wilde kopiëren, maar de moed had lokale terroiromstandigheden te accepteren, te begrijpen en te laten spreken in hun wijnen. Nog goed herinner ik mij een proeverij een aantal jaren geleden al waar The White Blend van Mullineux (Swartland, nu Mullineux & Leeu, red.) naast een heel fruitig type Chenin blanc stond. Iemand bekritiseerde de wijn van Mullineux als ‘atypisch’ en niet fruitig genoeg. Wellicht helemaal geen vreemd commentaar destijds, maar de atypische wijn voor Zuid-Afrikaanse Chenin was natuurlijk niet die van Mullineux, maar de andere, met zijn mede door gisten ‘naar voren gehaalde’ tropische fruit en geuren van nieuwe barriques.

 

Authentieke wijnen

Die moed was uiteraard niet vanzelf gekomen. Die kwam voort uit diverse zaken, waarin lastig een chronologische volgorde valt aan te brengen. Het was bepaalde producenten in ieder geval duidelijk dat het kopiëren van Franse wijn zijn grenzen kent in de heel andere Zuid-Afrikaanse omstandigheden en eigenlijk alleen via oenologie mogelijk was. Tegelijkertijd groeide het besef dat de grote wijnen van de wereld terroirwijnen zijn –let maar eens op hoe vaak goede wijnmakers exemplarische terroirwijnen uit andere gebieden en landen dan het hunne drinken ter inspiratie!– en gaf de toenemende kennis van eigen terroir heel nieuwe ambities. Daarbinnen speelde de herontdekking van oude wijngaarden een waarschijnlijk doorslaggevende rol. Wijnen van oude wijngaarden, vaak in afgelegen gebieden van de Kaap, lieten zien hoe authentiek én goed Kaapse wijn kan zijn. En het waren –zeker aanvankelijk– de oude wijngaarden van chenin blanc in Swartland en Olifantsrivier die dat het meest overtuigend bewezen. Voorbeelden daarvan zijn er inmiddels te over bij producenten als Sadie Family Wines, A.A. Badenhorst, Mullineux & Leeu, Lammershoek maar ook David & Nadia Sadie, Rall, Intellego, Botanica en Chris Alheit.

 

Top Chenin in meerdere regio’s

Maar chenin is meer dan Swartland en bepaalde pockets off the beaten track. Vooral Stellenbosch krijgt de laatste jaren waarschijnlijk wat te weinig waardering voor zijn Chenins, met alle aandacht voor Swartland en zijn dynamiek. Stellenbosch wordt niet (meer) gezien als gebied voor chenin, die slechts 8% van de aanplant uitmaakt van Zuid-Afrika’s beroemdste wijnbouwregio. Maar wat er staat, geeft niet zelden uitmuntende kwaliteit, gegeven de Chenins van producenten als Raats, Reyneke, Keermont, De Morgenzon, De Trafford, Sterhuis, Teddy Hall en niet te vergeten Ken Forrester, om er een aantal te noemen. En hoewel Cape South Coast meer inzet op wijnen van Bourgogne-druiven (chardonnay en pinot noir) en sauvignon blanc, worden ook in Botrivier en zelfs Elgin Chenins van grote klasse gemaakt. De protagonist van chenin blanc aldaar is Beaumont, dat naast hun beroemde Hope Marguerite ook een demi-sec en een noble late harvest van chenin blanc maakt. Voor wat betreft Elgin moeten we ondermeer letten op de eigenzinnige Belg Koen Roose van Spioenkop.

Helderberg (Stellenbosch)

Generaliseringen gevaarlijk

Gezien de verspreiding van de aanplant van chenin blanc in Zuid-Afrika, is het vanzelfsprekend dat er niet zoiets bestaat als ‘het Zuid-Afrikaanse type Chenin blanc’. Als er al significante verschillen zijn met Chenins uit de Loire, dan zitten die hem vaak in de zuren (die in Loire Chenin zijn doorgaans dominanter) en in het feit dat droge Zuid-Afrikaanse Chenin nooit van deels door botrytis cinerea aangetaste druiven komt en dus zelden sterk naar honing of rozijnen ruikt. Maar pas op, proeverijen waarin blind Zuid-Afrikaanse Chenins naast Franse Chenins werden geproefd bleken ware oefeningen in nederigheid te zijn.

 

Eredivisie van fine wine

Kijkend naar typiciteit en herkenbaarheid binnen Zuid-Afrika, lijkt met name het ‘oude stokken-type’ van niet-geïrrigeerde chenin op sterk verweerde bodems, dat op een weinig ingrijpende, maar gecontroleerde manier tot stand is gekomen (dus met respect voor de natuur én voor wat de meerderheid van wijnliefhebbers onder ‘zuiver’ verstaat) een zekere algemeen profiel te hebben. Opvallend in die wijnen is dat ze ondanks hun warmere, kruidige en minder fruitige karakter en milde zuren toch een bepaalde frisheid hebben die voorkomt dat ze zwaar overkomen. Bovendien is een zoutige ondertoon kenmerkend, die prima voor ‘mineraliteit’ mag doorgaan. Het zijn voor mij de Zuid-Afrikaanse wijnen met de meest overtuigende authenticiteit van allemaal. En ze hebben voor Zuid-Afrikaanse Chenin, uit welk gebied dan ook, een welverdiend pad vereffend naar de eredivisie van fine wine.

Chenin blanc bush vine 2

Persoonlijke favorieten

Om af te sluiten volgt hier een te beperkte, arbitraire selectie van persoonlijke favorieten:

 

Magnetic North Mountain Makstok, Alheit Vineyards (Olifantsrivier)

importeur: Benier Global Wines

Chenin Quartz, Mullineux (Swartland)

importeur: Winematters

Biodynamic Chenin Blanc, Reyneke (Stellenbosch)

importeur: DGS Wijn

Old Vine Chenin Blanc, Raats Family (Stellenbosch)

importeur: Vinites

Chenin Blanc, Intellego Wines (Swartland)

importeur: Winematters

Skurfberg, Sadie Family Wines (Olifantsrivier)

importeur: Wijnkooperij De Lange

Chenin Blanc Hope Marguerite, Beaumont Wines (Bot River)

importeur: Benier Global Wines

Chenin Blanc, FRAM wines (Citrusdal Mountain)

importeur: Gall & Gall

Steen, Donkiesbaai (Piekenierskloof)

importeur: Amaro BV

The FMC Chenin Blanc, Ken Forrester Wines (Stellenbosch)

Tekst: Lars Daniëls

Deel.

Uw commentaar